سیگنالینگ دوپامین، حلقه ی اتصال ساعت بیولوژیک با مصرف بیش از حد غذا و چاقی

دوم ژانویه 2020 - از سال 1980 تاکنون، درصد افراد چاق و دارای اضافه وزن بطرز عجیبی افزایش یافته است. همزمان با این افزایش وزن، میزان بیماری های قلبی، دیابت، سرطان و عوارض سلامتی ناشی از چاقی مانند فشار خون بالا، بطور فزاینده ای در حال افزایش است. حتی بیماری آلزایمر ممکن است تا حدودی به چاقی و عدم تحرک جسمی منتسب شود.

پرفسور Ali Güler، از دانشگاه ویرجینیا گفت: رژیم غذایی در سراسر جهان طی 50 سال گذشته به طرز چشمگیری تغییر کرده است، با غذاهای بسیار فرآوری شده که به راحتی و ارزان در هر ساعت از شبانه روز در دسترس هستند. بسیاری از این مواد غذایی سرشار از قند، کربوهیدرات و کالری بسیار بالایی هستند و مصرف منظم آنها در طی سالهای طولانی، مضرات جبران ناپذیری را بهمراه دارد.

در مطالعه ای که روز پنجشنبه در ژورنالCurrent Biology منتشر شد، پرفسور Güler و همکارانش نشان دادند که مرکز لذت مغز که میانجی عصبی دوپامین را تولید می کند، و ساعت بیولوژیکی جداگانه ی مغز که ریتم های فیزیولوژیکی روزانه را تنظیم می کند، با هم مرتبط هستند و غذاهای پر کالری لذت بخش، برنامه های تغذیه ی طبیعی را مختل کرده و منجر به پرخوری می شود. محققان از موش ها به عنوان مدل های مطالعه استفاده کرده و امکان دسترسی 24 ساعته در هر هفت روز هفته را به رژیم غذایی پرچرب برای آنها فراهم کردند. این تحقیق نشان داد که دسترسی نامحدود و در هر زمانی به میان وعده در نهایت منجر به چاقی و مشکلات سلامتی مرتبط با آن می شود.

تیم Güler دریافتند موش هایی که با یک رژیم غذایی قابل مقایسه با رژیم غذایی طبیعی موشها از نظر کالری و چربی تغذیه شدند، برنامه های غذایی و ورزش های معمول خود را حفظ کرده و در وزن مناسب باقی می مانند. اما موشهایی که با رژیم های غذایی با کالری و چربی بالا( حاوی چربی ها و شیرینی ها) تغذیه می شدند و در تمام ساعات به "میان وعده" دسترسی داشتند، بسوی چاق شدن پیش رفتند.

اما موش هایی که سیگنال دوپامین آنها مختل شده بود - به این معنی که پس از خوردن رژیم غذایی پرچرب و شیرین لذتی نصیب آنها نمی شد- با وجود دسترسی دائمی به غذاهای پر کالری و پرچرب، برنامه غذایی عادی خود را حفظ کرده و چاق نشدند.

پرفسور Güler گفت: ما نشان دادیم که سیگنالینگ دوپامین در مغز، ریتم بیولوژیک شبانه روزی را کنترل می کند و منجر به مصرف غذاهای پر انرژی در بین وعده های غذایی و در ساعات عجیب و غریب می شود.

او افزود: مطالعات دیگر نشان داده اند كه وقتی موش ها از وعده های غذایی پر چرب در فاصله ی بین وعده های غذایی اصلی خود یا در طی ساعات استراحت عادیشان تغذیه می كنند، کالری اضافی به راحتی به چربی تبدیل می شود، در حالیکه اگر همین مقدار کالری فقط در دوره های تغذیه طبیعی مصرف شود، این میزان چربی ذخیره نمی شود. این در نهایت منجر به چاقی و بیماریهای مرتبط با چاقی مانند دیابت می شود.

پرفسور Güler با اشاره به رژیم غذایی مدرن بشر گفت: اکنون میزان کالری موجود در یک وعده غذایی کامل می تواند در یک حجم کوچک مانند یک لیوان قهوه یا نوشابه بسته بندی شود و مصرف بیش از حد کالری و دستیابی به آنها بسیار آسان شده است. وزن بیش از حد، اغلب منجر به چاقی و مشکلات سلامتی مرتبط با آن در تمام عمر می شود.نیمی از بیماری هایی که بر انسان تأثیر می گذارند، با چاقی بدتر می شوند و این منجر به نیاز به مراقبت های پزشکی بیشتر و هزینه های مراقبت های بهداشتی بالاتر برای افراد و جامعه می گردد.

پرفسور Güler گفت بدن انسان با گذشت هزاران سال از تکامل، سخت است که برنامه ریزی خود را تغییر دهد، تا با دسترسی دائمی به مواد غذایی پر کالری و پرچرب تطابق یابد. این مسأله بر می گردد به تاریخ بسیار طولانی پیشین كه افراد شكار می كردند و یا باید غذا جمع آوری می کردند و تنها در دوره های كوتاهی با فراوانی غذا روبرو بودند و در قحطی یا جنگ با گرسنگی و کم غذایی مواجه بودند. از سوی دیگر انسان ها طعمه ی بالقوه حیوانات بزرگ نیز بودند و به همین دلیل در طول روز به طور فعال به دنبال غذا می گشتند و شب ها پناه می گرفتند و استراحت می کردند.

پرفسور Güler گفت: ما تحت فشارهایی که دیگر نداریم، تکامل یافتیم. طبیعی است که بدن ما بخواهد تا حد امکان مصرف کند، و چربی ذخیره کند، زیرا بدن نمی داند چه موقع وعده بعدی خواهد آمد.اما اکنون غذا بسیار فراوان است و غذای بعدی ما به اندازه ی فاصله ی ما تا آشپزخانه یا نزدیکترین فروشگاه فست فود یا درست در اینجا روی میز ما آماده است. غالباً، این غذاها مملو از چربی و قند هستند و به همین دلیل سرشار از کالری می باشند، و به همین دلیل طعم خوبی دارند و ما را ترغیب به پرخوری می کنند، بهمین دلیل اضافه شدن وزن بیش از حد آسان شده است و با گذشت زمان، این مسئله به سلامتی ما آسیب می رساند.

علاوه بر این، Güler گفت: پیش از ظهور برق، مردم روز را از سحر آغاز می کردند، تمام روز کار می کردند، و غالباً با دستها و نیروی بدنیشان کار می کردند و سپس با غروب خورشید به خواب می رفتند. بنابراین فعالیت انسان با روز و شب همگام بود. اما امروز، ما روز و شب کار می کنیم، بازی می کنیم، با هم در ارتباط هستیم و غذا می خوریم. این امر بر ساعتهای بدن ما که برای کار در چرخه ی روشنایی، خوردن متوسط ​​و خواب در تاریکی، تکامل یافته اند، تاثیر منفی می گذارد.

وی گفت: این شیوه ی زندگی که ساعت خواب و بیداری آن می تواند با ساعات روشنایی و تاریک ناهماهنگ باشد، و زمان خوردن غذا که می تواند در هر زمانی اتفاق بیافتد و الگوهای غذایی تغییر یافته، بر نحوه استفاده بدن از انرژی تأثیر می گذارد و سوخت و ساز بدن را تغییر می دهد. همانطور که مطالعه ی ما نشان داد این امر منجر به چاقی می شود، و چاقی باعث ابتلای ما به انواعی از بیماریها می شود. ما باید بیاموزیم که زمان خوردن غذا به همان اندازه ی میزان غذایی که می خوریم، مهم است. فقط میزان دریافت کالری نیست که باید به آن توجه کنیم بلکه کالری مصرفی بین وعده های غذایی یا در ساعت های عجیب و غریب مهم است، زیرا در این ساعات این کالریها به راحتی به عنوان چربی ذخیره می شوند، و توجه به این دو موضوع یک دستورالعمل برای سالم ماندن است.

منبع:

Grippo, R.M., et al. (2020) Dopamine Signaling in the Suprachiasmatic Nucleus Enables Weight Gain Associated with Hedonic Feeding. Current Biology. doi.org/10.1016/j.cub.2019.11.029.

https://www.news-medical.net/news/20200102/Study-shows-dopamine-signaling-biological-clock-connection-in-overconsumption-and-obesity.aspx